Tymbardziej czy tym bardziej – najczęstszy błąd językowy

Wyrażenie „tym bardziej” to partykuła wzmacniająca, która podkreśla, że coś zachodzi w jeszcze większym stopniu niż wcześniej wspomniana sytuacja. Służy do stopniowania, wzmacniania argumentu lub pokazania logicznej konsekwencji („skoro X, to tym bardziej Y”). W mowie brzmi jak jedno słowo, ale w piśmie zawsze występuje rozdzielnie.

„Tym bardziej” czy „tymbardziej” – jak poprawnie?

Poprawna forma to wyłącznie: tym bardziej – dwa oddzielne wyrazy.

„Tym” jest zaimkiem wskazującym w narzędniku (od „to”), a „bardziej” to stopień wyższy przymiotnika „bardzo”. Razem tworzą stałe połączenie znaczeniowe, ale nie zlewają się w jedno słowo – podobnie jak „o tyle”, „na pewno”, „jak najbardziej”.

Formy typu: *tymbardziej, *tym-bardziej, a nawet *tym bardziej, że… z przecinkiem w oderwanym miejscu są w tekstach bardzo częste, ale pozostają błędami. Z punktu widzenia ortografii i składni zapis łączny jest nieuzasadniony – oba człony można przecież swobodnie modyfikować, np. „jeszcze bardziej”, „z tego tym bardziej zadowolona”.

„Tym bardziej” nie jest zrostem (jak „naprawdę”), lecz stałym połączeniem wyrazowym, dlatego obowiązuje zapis rozdzielny – podobnie jak w „co więcej”, „ponad wszystko”, „o tyle gorzej”.

Znaczenie wyrażenia „tym bardziej” – główne użycia

„Tym bardziej” ma kilka bliskich sobie zastosowań, wszystkie jednak obracają się wokół wzmacniania i stopniowania:

• wzmacnianie porównania – coś jest w jeszcze większym stopniu prawdziwe niż coś wcześniejsze:
  „Jeśli to jest trudne, to egzamin będzie tym bardziej wymagający”.
• logiczną konsekwencję – drugi element wynika z pierwszego i przewyższa go natężeniem:
  „Skoro brakuje ci czasu na sen, tym bardziej nie powinnaś brać dodatkowych zleceń”.
• wzmacnianie argumentu – podkreślenie, że coś jest jeszcze lepszym (lub gorszym) powodem:
  „Nie lubił tłumów, tym bardziej unikał koncertów stadionowych”.
• uzasadnianie wyboru – wskazanie na szczególnie mocny powód wśród innych:
  „Propozycja była ryzykowna, tym bardziej że dotyczyła całej firmy”.

W codziennych tekstach „tym bardziej” dobrze sprawdza się zarówno w wypowiedziach potocznych, jak i oficjalnych – to neutralne, uniwersalne wyrażenie.

Synonimy „tym bardziej” – pełna lista

W zależności od kontekstu „tym bardziej” można zastąpić różnymi wyrażeniami o zbliżonym sensie. Poniżej lista synonimów (w szerokim rozumieniu), uporządkowana alfabetycznie:

Synonimy i wyrażenia bliskoznaczne:
a co dopiero, a cóż dopiero, a już szczególnie, a w dodatku, a w szczególności, a zwłaszcza, bardziej jeszcze, co więcej, dodatkowo, jeszcze bardziej, jeszcze dobitniej, jeszcze mocniej, nade wszystko, nadto, ponad to, ponadto, przede wszystkim, przede wszystkim zaś, przede wszystkim więc, tym silniej, w dodatku, w jeszcze większym stopniu, w szczególności, w wyższym stopniu, zwłaszcza, zwłaszcza że

Nie wszystkie z tych wyrażeń są stuprocentowymi odpowiednikami w każdym zdaniu, ale w wielu kontekstach pozwalają uniknąć powtórzeń i odświeżyć styl.

Grupy znaczeniowe i konteksty użycia

Synonimy „tym bardziej” układają się w kilka wyraźnych grup – zależnie od stylu (formalny / potoczny), ładunku emocjonalnego i funkcji w zdaniu.

1. Kontekst formalny, neutralny

Dobre do tekstów urzędowych, naukowych, biznesowych, wszędzie tam, gdzie liczy się precyzja i spokojny ton:

• co więcej
• dodatkowo
• nadto
• ponadto
• ponad to
• w dodatku
• w jeszcze większym stopniu
• w wyższym stopniu

W tych kontekstach „tym bardziej” zwykle pełni funkcję wzmacniacza argumentu, więc łatwo zastąpić je np. „co więcej” czy „w dodatku”.

2. Kontekst potoczny, swobodny

W mowie codziennej, w dialogach, felietonach, wpisach w mediach społecznościowych lepiej brzmią wyrażenia mniej oficjalne:

• a co dopiero
• a cóż dopiero
• a już szczególnie
• a w dodatku
• a zwłaszcza
• jeszcze bardziej
• jeszcze mocniej
• bardziej jeszcze
• zwłaszcza
• zwłaszcza że

Te formy pozwalają złagodzić oficjalny ton i nadać wypowiedzi żywszy rytm.

3. Podkreślanie szczególnej wagi, pierwszeństwa

Gdy „tym bardziej” sygnalizuje, że coś jest najważniejsze wśród innych argumentów, pasują wyrażenia:

• nade wszystko
• przede wszystkim
• przede wszystkim zaś
• przede wszystkim więc
• w szczególności
• a w szczególności
• a zwłaszcza
• w szczególności

Te wyrażenia nie tylko wzmacniają, ale też hierarchizują informacje: coś jest ważniejsze niż pozostałe elementy wyliczenia.

4. Wzmacnianie emocjonalne, ekspresja

Gdy celem jest wyrażenie oburzenia, zachwytu, ironii czy zdumienia, „tym bardziej” często ustępuje miejsca bardziej ekspresyjnym formom:

• a co dopiero
• a cóż dopiero
• jeszcze dobitniej
• jeszcze mocniej
• tym silniej
• a już szczególnie
• zwłaszcza że

„A co dopiero” i „a cóż dopiero” sugerują, że jeśli coś jest trudne / niezwykłe w jednym przypadku, to w drugim, ważniejszym, musi być jeszcze bardziej intensywne. „Tym bardziej” jest tu spokojniejsze, mniej nacechowane emocjonalnie.

Subtelne różnice między wybranymi synonimami

Niewielkie przesunięcia w znaczeniu potrafią zmienić odbiór całego zdania. Kilka charakterystycznych kontrastów:

„tym bardziej” – „co więcej” – „w dodatku”
„Tym bardziej” najczęściej porównuje i stopniuje: drugi element jest silniejszy od pierwszego. „Co więcej” i „w dodatku” po prostu dodają kolejną informację, zwykle bez wyraźnego stopniowania, za to z lekkim wrażeniem „dokładania argumentów”.

„tym bardziej” – „a co dopiero”
„Tym bardziej” działa bardziej logicznie: skoro coś jest prawdziwe, drugi element tym silniej zachodzi. „A co dopiero” dorzuca ton zdumienia lub przesady: jeśli już X jest trudny do wyobrażenia, to Y wydaje się wręcz skrajny.

„tym bardziej” – „przede wszystkim”
„Tym bardziej” wskazuje na wzmożenie, „przede wszystkim” – na pierwszeństwo. Można powiedzieć:

• „Jestem zmęczony, tym bardziej po całym dniu spotkań” – podkreślenie stopnia zmęczenia.
• „Jestem zmęczony, przede wszystkim po całym dniu spotkań” – wskazanie głównej przyczyny.

„tym bardziej” – „zwłaszcza” – „w szczególności”
„Zwłaszcza” i „w szczególności” wydzielają element z grupy („lubi owoce, zwłaszcza truskawki”), natomiast „tym bardziej” opiera się na relacji przyczynowo-skutkowej lub porównawczej („lubi owoce, tym bardziej truskawki” – sugeruje, że spośród owoców truskawki są dla niego jeszcze ważniejsze).

Przykłady użycia „tym bardziej” i synonimów

Poniższe zdania pokazują „tym bardziej” i wybrane synonimy w naturalnych kontekstach:

• „Skoro tak trudno było przygotować raport dla jednego działu, tym bardziej złożone okaże się opracowanie danych dla całej firmy”.
• „Nie zdążyliśmy zrealizować podstawowego planu, co więcej, pojawiły się dodatkowe opóźnienia po stronie dostawców”.
• „Nie miał ochoty wychodzić z domu, a już szczególnie na imprezy, na których nikogo nie znał”.
• „Projekt był kosztowny i skomplikowany, w dodatku wymagał natychmiastowych decyzji zarządu”.
• „Skoro bieg na pięć kilometrów sprawia ci trudność, a co dopiero maraton po górach”.

Najczęstsze błędy w użyciu „tym bardziej”

Najbardziej rozpowszechnione potknięcia to:

• zapis łączny: *tymbardziej, *tymbardziejże – forma poprawna to zawsze „tym bardziej” (a w konstrukcji „tym bardziej że” również rozdzielnie);
• zbyt mechaniczne powtarzanie – w tekście można spotkać kilka „tym bardziej” w jednym akapicie, choć spokojnie da się zastąpić część z nich „co więcej”, „w dodatku”, „ponadto”;
• stosowanie tam, gdzie nie ma stopniowania – w zdaniach, które po prostu dodają nową informację, bez porównania lub konsekwencji, lepiej często brzmi „ponadto”, „poza tym”, „co więcej”.

Świadome korzystanie z „tym bardziej” i jego synonimów pozwala dokładniej oddać relacje między zdaniami: czy coś jest silniejsze, ważniejsze, bardziej zaskakujące, czy jedynie dołączone jako kolejny argument.