Perfum czy perfuma – jaka liczba jest poprawna?

Prosty, podchwytliwy, powszechny – taki jest problem z formami perfum i perfuma. Co gorsza, w obiegu funkcjonują obie, więc trudno „na ucho” wyczuć, co jest poprawne. W języku polskim ta różnica to nie detal stylistyczny, tylko konkretna kwestia odmiany i liczby. Dobra wiadomość jest taka, że po jednym solidnym przejściu przez temat, problem praktycznie znika na zawsze.

Skąd w ogóle ten problem: perfum czy perfuma?

Nieporozumienie bierze się z kilku źródeł naraz. Po pierwsze, w polszczyźnie słowo perfumy występuje tylko w liczbie mnogiej – podobnie jak drzwi, plecy czy wakacje. Po drugie, do gry wchodzą wpływy innych języków, zwłaszcza angielskiego perfume w liczbie pojedynczej. Po trzecie, wiele osób próbuje „dorobić” sobie liczbę pojedynczą na siłę.

Efekt jest taki, że w mowie i piśmie pojawiają się hybrydy typu: „ładny perfum”, „nowa perfuma”, „drogie perfumy, ale piękny zapach perfuma”. Brzmi znajomo? To właśnie typowe przykłady, gdy poczucie językowe przegrywa z przyzwyczajeniem do innych języków.

Poprawna forma w języku polskim to zawsze: perfumy (liczba mnoga). Nie istnieje poprawna liczba pojedyncza typu: perfum, perfuma, perfumy pojedyncze.

Rzeczownik „perfumy” – rodzaj, liczba, odmiana

Zacznijmy od fundamentów. Perfumy to rzeczownik:

• występujący tylko w liczbie mnogiej (pluralia tantum),
• rodzaj niemęskoosobowy,
• odmieniany jak inne wyrazy tylko w liczbie mnogiej (np. spodnie, okulary).

To znaczy, że poprawne są zdania typu:

Te perfumy są drogie.
Kupił nowe perfumy.
Podoba się zapach tych perfum.

Nie da się ich „rozłożyć” na jeden perfum albo jedną perfumę, tak jak nie powstanie poprawne zdanie: „jedne drzwi, ale jedno drzw”. W systemie języka polskiego takie twory po prostu nie funkcjonują.

Odmiana „perfumy” krok po kroku

Dla osób, które lubią widzieć wszystko rozpisane czarno na białym, poniżej pełna odmiana:

• Mianownik (kto? co?): te perfumy
• Dopełniacz (kogo? czego?): tych perfum
• Celownik (komu? czemu?): tym perfumom
• Biernik (kogo? co?): te perfumy
• Narzędnik (z kim? z czym?): z tymi perfumami
• Miejscownik (o kim? o czym?): o tych perfumach

Tutaj pojawia się pierwsza ważna obserwacja: w dopełniaczu liczby mnogiej (kogo? czego?) poprawną formą jest perfum. To właśnie stąd bierze się część zamieszania. Ludzie słyszą w obiegu formy typu „zapach perfum” i próbują tę końcówkę przenieść do innych przypadków, np. „ładny perfum”. I właśnie wtedy zaczynają się błędy.

Dla porządku warto zestawić to z innymi rzeczownikami tylko w liczbie mnogiej:

• spodnie – nie: jeden „spodzień”
• okulary – nie: jedna „okulara”
• drzwi – nie: jedno „drzwio”

Z perfumami jest dokładnie tak samo.

„Perfum” – kiedy jest poprawne, a kiedy kaleczy język

Słowo perfum nie jest całkowicie błędne. Błąd zaczyna się dopiero wtedy, gdy używa się go nie tam, gdzie trzeba.

Poprawne użycie: tylko w dopełniaczu liczby mnogiej. Przykłady:

Nie lubi zapachu mocnych perfum.
Używa wyłącznie naturalnych perfum.
To mieszanka różnych perfum.

W każdym z tych zdań da się zadać pytanie: kogo? czego? – mocnych perfum, naturalnych perfum, różnych perfum. I wtedy wszystko się zgadza.

Niepoprawne użycia wyglądają najczęściej tak:

• „To bardzo ładny perfum.”
• „Jaki masz dzisiaj perfum?”
• „Kupiła sobie nowy perfum.”

W tych zdaniach próbą jest zrobienie z perfum liczby pojedynczej w mianowniku lub bierniku. W polszczyźnie nie może tak być, bo w systemie języka nie istnieje liczba pojedyncza „perfum”. Jeśli bardzo zależy na pojedynczości, lepiej użyć innych słów: flakonik perfum, buteleczka perfum, zapach.

Praktyczna zasada: jeśli w głowie pojawia się pytanie: kogo? czego? – wtedy perfum jest w porządku. W każdej innej sytuacji należy trzymać się po prostu formy perfumy lub konstrukcji typu flakon perfum.

„Perfuma” – błąd, który brzmi aż za dobrze

Forma perfuma ma jedną „zaletę”: dla ucha wielu osób brzmi naturalnie. Jest krótka, ładnie wpada w zdanie: „ładna perfuma”, „dobra perfuma”. I właśnie przez to jest tak zdradliwa.

W języku ogólnym (standardowym) „perfuma” jest uznawana za formę błędną. Słowniki języka polskiego podają ją co najwyżej jako potoczną lub niepoprawną. Oznacza to, że w rozmowie między znajomymi nikt pewnie z krzesła nie spadnie, ale w:

• mailach służbowych,
• tekście na stronę internetową,
• pracach pisemnych,
• oficjalnej komunikacji marki

warto jej unikać jak ognia.

Źródłem tej formy jest często podświadome „dostawianie” liczby pojedynczej do czegoś, co z natury jest mnogie. Coś podobnego dzieje się czasem ze słowem sanki – pojawia się potoczna „sanka”. Brzmi swojsko, ale z punktu widzenia poprawności – odpada.

Jeśli więc pojawi się wątpliwość: perfum czy perfuma?, bezpieczną odpowiedzią zawsze będzie: perfumy. Bez kombinowania, bez „udoskonalania” języka na siłę.

Jak mówi się na perfumy w innych językach

Ponieważ temat dotyczy nauki języków, warto dorzucić porównanie z innymi językami. Tam często właśnie liczba pojedyncza jest normą, co później „mści się” w polszczyźnie.

W największym skrócie:

• angielski: perfume – zwykle w liczbie pojedynczej (a perfume, this perfume)
• niemiecki: das Parfüm – też pojedyncza forma
• francuski: le parfum – rzeczownik w liczbie pojedynczej

W każdym z tych języków istnieje oczywiście liczba mnoga, ale perfumy bardzo często pojawiają się w pojedynkowej wersji – „ten zapach, ten perfum” na ich gruncie jest naturalny.

Angielskie „perfume” i pułapka dosłownego tłumaczenia

Najbardziej zdradliwy jest tu angielski. Konstrukcje typu:

This perfume is amazing.
I bought a new perfume.

aż proszą się o dosłowne przeniesienie do polskiego: „ten perfum jest niesamowity”, „kupiłem nowy perfum”. To właśnie klasyczny przykład fałszywego przyjaciela językowego – coś brzmi naturalnie, ale łamie zasady polszczyzny.

Przy tłumaczeniu na polski wystarczy lekko zmienić konstrukcję:

• This perfume is amazing. → Te perfumy są niesamowite.
• I bought a new perfume. → Kupiłem nowe perfumy.
• What perfume do you wear? → Jakich perfum używasz? albo Jakich perfum dziś używasz?

Zwraca uwagę, że w polskim bardzo często pojawia się liczba mnoga, nawet jeśli chodzi tylko o jeden flakon. W praktyce przekładowej warto więc uczyć się od razu gotowych schematów, a nie próbować tworzyć polski odpowiednik „a perfume”.

Podobnie w drugą stronę: jeśli przyjdzie ochota powiedzieć po angielsku „I like these perfumes”, bardzo często naturalniejsze będzie „I like this perfume”, o ile mowa o jednym zapachu. Czyli: polski idzie w liczbę mnogą, angielski – najczęściej w pojedynczą.

Szybkie triki, żeby już nigdy się nie pomylić

Na koniec warto to wszystko sprowadzić do kilku prostych reguł, które można mieć w głowie bez zaglądania do tabel odmiany.

W codziennym użyciu wystarczy pamiętać jedno: w polskim mówi się i pisze „perfumy”. Wszystko inne to kombinowanie ponad miarę.

Dodatkowo można stosować kilka prostych patentów pamięciowych.

Proste skojarzenia pamięciowe

1. Skojarzenie z „drzwiami”
   Zamiast zastanawiać się, czy „perfum” czy „perfuma”, wystarczy porównać zdanie z wyrazem drzwi:
   • Te perfumy są ładne. – Te drzwi są ładne.
   • Zapach tych perfum. – Kolor tych drzwi.

   Jeśli przy „drzwiach” coś brzmi dziwnie, przy perfumach też będzie.

2. Zastępowanie słowem „zapach”
   W sytuacjach, gdy kusi forma „perfum” w liczbie pojedynczej, łatwo pomóc sobie słowem zapach:
   • zamiast: „ładny perfum” → „ładny zapach”
   • zamiast: „ten perfum” → „ten zapach”

   Dzięki temu zdanie pozostaje zgrabne, a problem z liczbą znika.

3. Myślenie „flakonami”, nie perfumą
   Jeśli koniecznie potrzebna jest „jednostka”, można mówić:
   • flakon perfum
   • buteleczka perfum
   • porcja perfum (np. w kontekście produkcji)

   Wtedy „pojedynczość” jest zachowana, a forma pozostaje poprawna.

4. Test pytaniem „kogo? czego?”
   Jeśli odpowiedzią na pytanie kogo? czego? są perfumy, można śmiało użyć formy perfum:
   • kogo? czego? – mocnych perfum
   • kogo? czego? – jej perfum

   We wszystkich innych przypadkach lepiej trzymać się formy perfumy.

Podsumowując w jednym zdaniu: w języku polskim używa się tylko „perfumy”, bo to rzeczownik występujący wyłącznie w liczbie mnogiej; forma „perfum” jest poprawna tylko jako dopełniacz liczby mnogiej, a „perfuma” pozostaje potocznym błędem, którego lepiej unikać, zwłaszcza w tekstach pisanych i w rozmowie o bardziej formalnym charakterze.