Wziąć czy wziąść – jak to napisać poprawnie?

Jedni piszą i mówią bez wahania „wziąć”, inni uparcie używają formy „wziąść” – i ta różnica dotyczy zarówno uczniów, jak i dorosłych. W praktyce problem najmocniej odbija się w tekstach osób, które na co dzień piszą dużo: w mailach, dokumentach, postach czy pracach zaliczeniowych.

Warto od razu postawić sprawę jasno: w języku polskim istnieje tylko jedna poprawna forma tego czasownika. Artykuł pokazuje, jak ją zapamiętać, skąd bierze się błąd „wziąść”, jak nie dać się zwieść wymowie i jak używać „wziąć” poprawnie w różnych konstrukcjach.

Wziąć czy wziąść – która forma jest poprawna?

W normie języka polskiego uznawanej przez słowniki i poradnie językowe jedyną poprawną formą jest „wziąć”. Słowo „wziąść” jest traktowane jako błąd językowy, i to dość rażący – szczególnie w tekstach oficjalnych, szkolnych czy zawodowych.

Co ważne, „wziąść” nie jest „formą potoczną” ani „dopuszczalnym wariantem”. Nie ma go w słownikach jako poprawnej postaci, nie zaleca go Rada Języka Polskiego ani żadne poważne źródło normatywne.

Poprawnie: wziąć
Niepoprawnie: wziąść

Jeśli więc celem jest pisanie i mówienie w sposób zgodny z normą, wybór jest prosty: w każdym kontekście czasownika w znaczeniu „zabrać, podjąć, przyjąć, zastosować” należy używać form z tematem wzią- + -ć, bez dodatkowej głoski „ś”.

Skąd się bierze błąd „wziąść”?

Błędna forma „wziąść” nie pojawiła się przypadkiem. Ma kilka źródeł, które sprawiają, że nawet osoby ogólnie dbające o poprawność potrafią się na niej złapać – zwłaszcza w mowie potocznej.

Powielanie błędu w mowie

Najczęstszym źródłem problemu jest po prostu naśladowanie zasłyszanej formy. W wielu środowiskach, regionach czy rodzinach „wziąść” funkcjonuje w codziennym języku bez żadnej refleksji nad poprawnością.

Dzieci słyszą od dorosłych „wziąść”, osłuchują się z tym i przejmują tę postać jako naturalną. Później zabierają ją do szkoły, pracy, na studia, a forma utrwala się jeszcze mocniej, bo brzmi znajomo i „swojsko”.

W takich sytuacjach poprawne „wziąć” bywa odbierane wręcz jako sztuczne, „szkolne”, oderwane od życia. To złudzenie – ale bardzo silne, bo opiera się na przyzwyczajeniu i poczuciu wspólnego języka z otoczeniem.

Do tego dochodzi fakt, że wiele osób nigdy świadomie nie analizowało formy tego czasownika. Skoro „wziąść” „dobrze brzmi w uchu”, nie pojawia się potrzeba, żeby ją kwestionować, dopóki ktoś nie zwróci uwagi w szkole, na egzaminie albo w pracy.

Analogiczne formy z „-ść”

Drugi mocny mechanizm to analogia do innych czasowników, które w bezokoliczniku kończą się na „-ść”. W polszczyźnie jest ich sporo:

• pójść
• wyjść
• przejść
• wejść

Wszystkie mają dość podobne znaczeniowo pole – ruch, zmianę stanu, przejście do innej sytuacji. Mózg lubi porządek i schematy, więc tworzy „rodzinę”: pójść – wyjść – przejść – wejść – wziąść. Formalnie to absurd, ale od strony skojarzeń znaczeniowych całkiem logiczne.

Problem w tym, że „wziąć” pochodzi od innej podstawy historycznej i nie należy do tej samej rodziny słowotwórczej. Mimo pozornego podobieństwa znaczeń (zmiana, przejście do posiadania czegoś) jego budowa jest po prostu inna.

Wszystko to razem sprawia, że „wziąść” wydaje się słowem „porządnym”, bo dopasowanym do widocznego wzorca. Tymczasem normatywny kształt utrwalił się jako „wziąć” – i tę postać potwierdzają wszystkie współczesne słowniki.

Jak zapamiętać poprawną formę „wziąć”?

Samo powtarzanie „tak jest, bo tak trzeba” niewiele daje. Dużo skuteczniejsze są proste skojarzenia, które zaczynają automatycznie uruchamiać poprawną formę zamiast błędnej.

Proste skojarzenia pamięciowe

Dobrym punktem wyjścia jest odwołanie się do form czasu przeszłego. Nikt nie mówi: „wziąsłem”, „wziąsła”, tylko:

• wziąłem
• wzięłam
• wziął
• wzięła

W tych formach widać wyraźnie temat wzią- / wzię-, bez żadnego „ś”. Jeśli więc w przeszłości jest „wziął”, „wzięła”, to bezokolicznik z tej samej rodziny naturalnie brzmi „wziąć”.

Można też wykorzystać skojarzenie z krótszym odpowiednikiem: „brać”. W praktyce „wziąć” jest odpowiednikiem „brać” w aspekcie dokonanym:

„brać” ↔ „wziąć” tak jak „czytać” ↔ „przeczytać”.
Nie mówi się „przeczyśt”, tylko „przeczytać”, podobnie nie ma powodu, by nagle dopisywać „ś” w „wziąć”.

Jeszcze inny trik: zapisać sobie parę zdań, w których „wziąć” stoi obok słowa wyraźnie zaczynającego się na „ś”. W takim zestawieniu „wziąść” natychmiast zaczyna razić:

• „Muszę wziąć się w garść”.
• „Trzeba wziąć się za naukę”.

Po kilku takich przykładach mózg „osłuchuje się” z poprawną wersją, a błędna zaczyna brzmieć sztucznie, przesadnie „sycząc”.

Wymowa a zapis – dlaczego „ś” tak kusi?

Nieporozumienia wokół „wziąć” to także efekt rozbieżności między wymową potoczną a zapisem. W mowie, szczególnie szybkiej, pojawiają się często brzmienia, które „podpowiadają” błędny zapis – ale to wciąż tylko wrażenie słuchowe.

Po pierwsze, głoski nosowe i zbitki spółgłoskowe w polszczyźnie lubią się „rozmywać”. W codziennej rozmowie można usłyszeć coś w rodzaju „wźońć”, „wźąć”, „wziąńć”. Na tym tle „wziąść” wydaje się prostym, uporządkowanym zapisem tego, co dociera do ucha.

Po drugie, w odmianie często pojawia się miękkie „ś” – ale już nie w bezokoliczniku, tylko w innych formach: „weź”, „weźcie”. To dodatkowo miesza obraz, bo w jednym paradygmacie czasownika pojawiają się różne głoski: „ź”, „źć”, „ś”.

Stąd dobry nawyk: przy każdym podejrzeniu, że w danym czasowniku powinna się pojawić końcówka „-ść”, warto sprawdzić bezokolicznik w słowniku albo odwołać się do formy, której poprawności ma się pewność („wziąłem”, „wzięła”).

Odmiana czasownika „wziąć” w praktyce

Żeby naprawdę oswoić poprawną formę, przydaje się przejrzenie całej odmiany. Wtedy widać, że „wziąć” zachowuje się spójnie i logicznie, a „wziąść” nie ma w tym systemie żadnego miejsca.

Formy osobowe

Najważniejsze formy w czasie przeszłym i przyszłym wyglądają następująco:

• Czas przeszły:
  • wziąłem / wzięłam
  • wziąłeś / wzięłaś
  • wziął / wzięła
  • wzięliśmy / wzięłyśmy
  • wzięliście / wzięłyście
  • wzięli / wzięły
• Czas przyszły (dokonany – bez użycia „będę”):
  • wezmę
  • weźmiesz
  • weźmie
  • weźmiemy
  • weźmiecie
  • wezmą

W żadnej z tych form nie pojawia się „wziąść”. Każda odmiana budowana jest na tematach wzią- / wzię- / weź-, bez dodawania „ś” w środku. To kolejny dowód, że „wziąć” jest naturalną i jedyną normatywną postacią w bezokoliczniku.

Imiesłowy i konstrukcje z bezokolicznikiem

Warto też zobaczyć „wziąć” w szerszym kontekście, bo często pojawia się w konstrukcjach z imiesłowami i innymi czasownikami:

• „wziąwszy pod uwagę wszystkie argumenty…”
• „Po wzięciu leku nie prowadzić samochodu”.
• „Proszę wziąć ze sobą dowód osobisty”.

Imiesłów „wziąwszy” sam w sobie jest dla wielu osób kłopotliwy, ale znów – nie ma tu „ś” w żadnym miejscu. Cała rodzina form trzyma się jednego wzorca: „wzią- / wzię- / weź-”.

Widać też, że „wziąć” bardzo często łączy się z innymi czasownikami w roli operatora: „wziąć się za coś”, „wziąć i zrobić”, „wziąć się do pracy”. W każdej z takich konstrukcji tylko forma „wziąć” będzie odebrana jako poprawna w piśmie i neutralna w mowie.

Najczęstsze błędne zdania i ich poprawne wersje

Najsilniej błąd „wziąść” ujawnia się w gotowych, utartych zwrotach. Te same schematy warto przestawić na poprawne tory – najlepiej na kilku konkretnych przykładach.

Oto typowe zestawy:

• „Muszę wziąść urlop” → „Muszę wziąć urlop”.
• „Idź wziąść te dokumenty” → „Idź wziąć te dokumenty”.
• „Trzeba wziąść poprawkę na to opóźnienie” → „Trzeba wziąć poprawkę na to opóźnienie”.
• „Chciałem wziąść kredyt” → „Chciałem wziąć kredyt”.
• „Możesz wziąść ze sobą parasol” → „Możesz wziąć ze sobą parasol”.

Pojawia się też czasem próba „obejścia” problemu przez zastąpienie „wziąć” innym czasownikiem, np. „wziąść” → „pobrać”, „odebrać”, „zabrać”. Takie zamienniki są jak najbardziej dopuszczalne, ale warto pilnować, żeby wynikały z sensu zdania, a nie tylko z chęci ucieczki przed poprawną formą.

Krótka ściąga na koniec

Sprawa „wziąć” vs „wziąść” nie jest wcale skomplikowana, ale silna siła przyzwyczajenia potrafi robić swoje. Dlatego przydatna jest prosta „ściąga” do zapamiętania:

• w słownikach znajdzie się tylko wziąć, nigdy „wziąść”,
• patrz na formy: wziąłem, wzięła, a nie „wziąsłem”,
• zestawiaj „wziąć” z „brać” – to ta sama para aspektowa,
• „ś” w tym czasowniku pojawia się jedynie w formach typu weź, weźcie, ale nie w bezokoliczniku.

Kiedy te parę reguł zacznie działać automatycznie, „wziąść” przestaje brzmieć „swojsko”, a zaczyna razić. I o to chodzi – bo wtedy poprawna forma „wziąć” broni się sama, bez zastanawiania się przy każdym zdaniu.